معلم واژه ای برای بنده پروری

سخن گفتن ازجایگاه و مقام والای معلم کار آسانی نیست و هر چه در این زمینه گفته و نوشته شود حق مطلب ادا نمی گردد.

کریم دلفانی در یادداشتی به مناسبت روز معلم آورده است: سخن گفتن ازجایگاه و مقام والای معلم کار آسانی نیست و هر چه در این زمینه گفته و نوشته شود حق مطلب ادا نمی گردد. اما واژه های بی بدیل پیامبر اسلام و اهل بیت علیهم السلام و نیز علما و فقهای شیعه به عنوان تالی تلو کلام معصوم با زیبایی هرچه تمام تر جایگاه معنوی و علمی این قشر فرهیخته را بیان فرموده اند. آنجا که پیامبر اسلام می فرماید؛ من تعلّمت منه حرفا صرت له عبدا،اگر یک حرف از کسی یاد گیرم بنده او شده ام. ۱

نا گفته پیداست «عبد» در اینجا به معنای بندگی مانند بندگی خدا و نیز به معنای برده ای که قابل خرید و فروش باشد،نیست بلکه به معنای این است که به او احترام گذارد و به امر و نهی های او گوش دهد ؛چنانکه پیامبر(ص) در روایت دیگری فرمود:مَن عَلَّمَ شَخصا مَسألَهً فقَد مَلَک رَقَبَتَهُ. فَقیلَ لَهُ: یا رَسولَ اللّهِ،أیبیعُهُ؟ فقالَ(ع): لا،ولکنْ یأمُرُهُ وینهاهُ. ۲

هر کس مسأله‏ اى را به شخصى بیاموزد او را بنده خود کرده است، عرض شد: اى رسول خدا! یعنى مى‏ تواند او را بفروشد؟ فرمود: نه، بلکه به او امر و نهى مى ‏کند.

*فرمان امام علی به احترام معلم

وجود مقدس امام علی علیه سلام نیزمی فرماید؛قُم عَن مَجلِسِکَ لِاَبیکَ وَ مُعَلِّمِکَ وَ اِن کُنتَ اَمیراً،به احترام پدر و معلمت از جای برخیز هرچند فرمان روا باشی.۳

*حق معلم حفظ احترام کلاس اوست

حضرت زین العابدین نیز در رساله الحقوق خود اینگونه مقام معلم و احترام به جایگاه او را پاس داشته است.

أمّا حَقُّ سائِسِکَ بِالعِلمِ فَالتَّعظیمُ لَهُ وَالتَّوقیرُ لِمَجلِسِهِ وحُسنُ الاِستِماعِ إلَیهِ وَالإِقبالُ عَلَیهِ وَالمَعونَهُ لَهُ عَلى‏ نَفسِکَ فیما لا غِنى‏ بِکَ عَنهُ مِنَ العِلمِ ، بِأَن تُفَرِّغَ لَهُ عَقلَکَ،وتُحَضِّرَهُ فَهمَکَ،وتُزَکِّیَ لَهُ قَلبَکَ،وتُجَلِّیَ لَهُ بَصَرَکَ بِتَرکِ اللَّذّاتِ ونَقصِ الشَّهَواتِ.

حقّ مربّى‏‌ات، بزرگداشت اوست و حفظ احترام مجلسش و نیکْ گوش دادن به گفتارش و توجّه کردن به او و یارى دادن وى در کار خودت،تا بتواند دانشى را که نیاز دارى به تو بیاموزد؛بدین گونه که ذهن خود را براى او خالى سازى و فهمت را به او پیشکش کنى و دلت را پاک نمایى و چشمت را با ترک لذت‏ها و کاستن خواهش‏ها به او بدوزى .۴

*معلم،امانتدارمقدّرات یک کشور

حضرت امام خمینی “رحمه الله” نیز درباره مقام معلم می فرماید: «نقش معلم در جامعه، نقش انبیاست؛ انبیا هم معلم بشر هستند. نقش معلم، بسیار حساس و مهم است و مسئولیت بسیار زیادی دارد. نقش مهمی است که همان نقش تربیت است که اخراج من الظلمات الی النور است. معلم، امانت داری است که [امانت او] غیر از همه امانت هاست؛ انسان، امانت اوست.امانت های دیگر را اگر کسی خیانت به آن بکند، خلاف کرده است، اما امانت اگر انسان باشد، اگر خدای نخواسته به این امانت خیانت شد، یک وقت می بیند خیانت به یک ملت است، خیانت به یک جامعه است، خیانت به اسلام است.معلم،امانت دار نسلی است که تمام مقدّرات یک کشور، به آن نسل سپرده می شود و تربیت شما باید همراه با تعلیم باشد».

* کانونی‌ترین شکل‌ دهی شخصیت فکری دانش‌آموز

مقام معظم رهبری نیز با تکید بر حفظ و جایگاه نقش معلم در تربیت نسلها می فرماید؛در آموزش و پرورش، معلم کانونی‌ترین و تأثیرگذارترین نقش را در شکل‌دهی شخصیت فکری و روحی دانش‌آموزان و نسل آینده‌ی کشور دارد به گونه‌ای که حتی پدر و مادر و محیط زندگی چنین تأثیرگذاری بر دانش‌آموز ندارند.

گرامی باد نام و یاد متفکر شهید آیت الله مرتضی مطهری و هفته گرامی داشت مقام معلم.

پی نوشت

۱. عوالی اللئالی ۱، ص ۲۹۲؛ بحار ۷۴، ص ۱۶۵؛ علم و حکمت در قرآن و حدیث، ج ۲، ص ۶۲۶، ح ۱۸۳۰.

۲ . عوالی اللئالی، ج ۴، ص ۷۱، ح ۴۳؛ میزان الحکمه، ج ۸، ص ۶۱، ح ۱۴۰۱۱.

۳.غررالحکم و دررالکلم ، ح ۲۳۴۱

۴. علم و حکمت در قرآن و حدیث: ج۲، ص